Mirela Bogdani - “Thatcher-ja” shqiptare

Ajo duhet të shkonte të punonte në Zejmen të Lezhës pas perfundimit te studimeve.Ky ishte “shpërblimi” që regjimi i kishte bërë studentës së shkëlqyer të stomatologjisë, dege që e kishte zgjedhur pas perfundimit te gjimnazit me medalje të artë. Ky emerim ishte jo vetem deshperues, sepse ishte hera e pare e largimit nga Tirana, shtepia dhe prindet, por kryesisht zgenjyes duke pare se si u shperblye puna dhe studimi i madh gjate gjithe viteve te fakultetit, i shprehur ne rezultatet e larta. Ishte perballimi i pare me parimet idiote paradoksale te sistemit socialist, sipas te cilit ai qe punon, investon dhe arrin me shume, meriton dhe shperblehet me pak. Kjo ishte nder shkendijat e para te lindjes se atyre qe me vone do te beheshin parimet dhe bindjet e saj konservatore te Puna ne profesionin per te cilin kishte studiuar vazhdoi edhe disa vjet ne nje klinike dentare shteterore ne Tirane dhe me pas ne kliniken e saj private. Ne vitin 1994 Mirela konkuroi dhe fitoi pozicionin si specialiste e stomatologjise ne Ministrine e Shendetesise. Shume kolege dhe miq u cuditen nga vendimi i saj per te lene kliniken dhe te ardhurat e larta qe te jepte profesioni si dentiste private per te punuar si administratore me nje rroge qesharake shteti. Po ajo  nuk u pendua per zgjedhjen qe beri, per ate qe me vone do t’a quante “divorci i saj i pare profesional”, lenien e klinikes per shendetin publik, heqjen dore nga profesioni i mjekut per t’u bere punonjese civile me termin anglo-saxon). Ishte koha kur po ndodhnin ndryshime radikale si ne te gjithe fushat) ne sistemin shendetesor shqiptar dhe stomatologjia ishte i pari sherbim ku u eksperimentua reforma ne shendetesi. Mirela ishte nder ideatoret dhe drejtuesit e kesaj reforme. Sfidat e reformes dhe specifika e punes ne administratezepublike nuk ishin si klinika dhe pacientet. Shendeti publik ishte nje fushe e re permjekesine shqiptare, prandaj si per shumicen e mjekeve qe punonin ne Ministrine e Shendetesise e qe ishin pa njohuri dhe pervoje ne kete fushe, dhe per Mirelen ne fillim puna ne ministri ishte e veshtire, per me teper qe e mbulonte e vetme kete sektor dhe koincidoi me periudhen e reformave koincidoi me periudhen e reformave.

 

Programet pasuniversitare në Boston, Londër e Washington

 

Disa vjet më vonë, ajo emërohet Shefe e Sektorit të Stomatologjisë për të gjithë vendin. “Posti i drejtimit të një shërbimi shëndetësor në nivel kombëtar ishte një sfide për mua, jo vetëm se isha në moshë të re (atëhere isha 27 vjeçe), por kryesisht sepse unë mund të isha mjeke kliniciste shumë e mirë, por nuk kisha përvojën dhe arsimin e duhur në fushën e administrimit publik”, thotë Mirela. Duke ndjerë se nuk e përballonte drejtimin e sektorit me njohuritë që zotëronte, vendosi t’i futej përsëri studimeve të cilat do t’i shërbenin për marrjen e njohurive në karrierën e ardhshme dhe profesionin e saj të dytë si specialiste e shëndetit publik. Në fillim të viteve ‘90 organizata ndërkombëtare në kuadrin e programeve të zhvillimit dhe ngritjes së kapaciteteve profesionale ofronin shumë bursa për institucionet shtetërore shqiptare, kështu që edhe në Ministrinë e Shëndetësisë kishte projekte nga PHARE, USAID, WB, etj. Po edhe në këtë aspekt tepër të rëndësishëm kandidatët zgjidheshin ne baze te kritereve politike e nepotike dhe jo të aftësive të tyre intelektuale dhe profesionale. Pas shumë kërkesash për marrjen e një burse të tillë, megjithëse i plotësonte gjithnjë kriteret, nuk pati fatin të përfitonte asnjë prej tyre. Të parët e ministrisë kujdeseshin edhe në këtë pikë të ofronin njerëzit e tyre apo të partisë përkatëse.  Ajo vendosi të aplikonte vetë direkt në organizatat ndërkombëtare dhe universitetet që ofronin bursa. Rezultatet e larta të shkollës dhe njohja e mirë e gjuhës angleze bënë që të fitonte rradhazi disa prej tyre. Kështu kreu disa programe pasuniversitare, fillimisht në 1995 në "Boston University" (Boston, USA) për metodat e menaxhimit në shëndetësi, pastaj në 1997 në "University College London" (Londer, UK) për shëndet publik dentar dhe njëkohësisht si "research fellow", dhe gjatë 1999-2000 në "George Washington University" (Washington DC, USA) për administrim e politika shëndetësore.  “Përfitimet qenë jo vetëm akademike dhe profesionale, sepse pata fatin të studioj në universitete prestigjoze – thote Mirela - por edhe më shumë, sepse duke jetuar në metropole të tilla botërore fitova një eksperiencë të gjërë intelektuale, sociale dhe kulturore”. Por pas çdo studimi ajo u kthye përsëri në Shqipëri, gjë që sidomos në fillimet e viteve ‘90, ishte e pazakontë, pasi shumica e studentëve pasuniversitarë që shkonin jashtë, preferonin të mos ktheheshin.  Por ajo shprehet se “siç e kam argumentuar në një artikull të shkruar një vit më parë mbi hemoragjine e trurit, unë nuk i fajësoj ata studente, sepse mendoj që arsyeja kryesore që ata nuk kthehen më në Shqiperi, është qe perpos situatës së vështirë politike, ekonomike dhe sociale, pas gjithë atij shkollimi, shpesh të marrë në universitete të akredituara nëpër botë, atyre nuk iu ofrohen oportunitete të duhura punësimi, por përkundrazi vende pune apo pozicione jo të përshtatshme për shkollën që kanë bërë, dhe shanset janë që të kenë mbi kokë (drejtues) njerëz injorantë me çerekun e arsimimit të tyre, të cilët mbijetojnë në pozicionet drejtuese vetëm në sajë të lidhjeve politike, nepotike apo duke dhënë ryshfete. E nëse kthehen, me diploma deri edhe nga Oksfordi, Harvardi apo Kolumbia, shpesh bien pre e "kompleksit të inferioritetit" të mediokërve që qeverisin Shqipërinë, të cilët i shohin të rrezikshëm për t'u zënë vendet, të cilat i kanë blerë me para ose duke u çjerrë mitingjeve, por sigurisht jo duke u shkolluar apo duke konkurruar me aftësitë dhe kapacitetet e tyre”. Këtë “fat” e provoi dhe Mirela vetë në shumë raste kur pas kthimit nga këto studime dhe shpalljes së ndonjë pozicioni në Ministrinë e Shëndetësisë, ajo kurre "s’pati pasur nderin" të fitonte ndonjë nga këto poste.

 

Fusha akademike, kërkimet shkencore dhe botimet

 

Fusha akademike, kërkimet shkencore dhe mësimdhënia kanë qenë gjithnjë një nga fushat e interesit të saj, prandaj i ka mbajtur gjithnjë lidhjet me fakultetin ku studioi. Gjatë një periudhe 5 vjeçare, gjatë kohës kur punonte në ministri, ajo dha mësim, si pedagoge e jashtme, në Fakultetin e Mjeksisë, në departamentin e Stomatologjisë. Në 1997-98 kreu aty SHPU-në dhe në 2001 përfundoi doktoraturën (e filluar në UCL) mbi një studim epidemiologjik kombëtar mbi prevalencën e sëmundjeve orale në grup-moshat 6-18 vjeçare dhe fitoi gradën "Doktor i Shkencave". Mirela ka marrë pjesë në shumë konferenca ndërkombëtare dhe në disa prej tyre ka mbajtur prezantime që kanë tërhequr vëmendjen. Në vazhdimësi ka botuar artikuj në shtypin periodik shkencor vendas dhe të huaj. Në 1997 shkroi (në bashkëpunim me supervizorin e saj në UCL) dokumentin politik "Strategjia e Shëndetit Oral për Shqipërinë", ndërsa në 2001 botoi librin e saj të parë "Prevencioni Oral dhe Shëndeti Publik Dentar".

 

rokitja në dyert e politikës

 

Në ndryshimet politike të ‘90, si shumica e të rinjve dhe intelektualëve, edhe Mirela ishte përkrahëse e lëvizjeve demokratike që po zhvilloheshin dhe e forcës së parë politike që e përfaqësonte atë, PD, por në atë kohë kjo konsistonte veç në pjesëmarrjen në mitingjet e paharrueshme të vitit 90-91 dhe në diskutimet e zjarrta në rrethet shoqërore. “Ne vitet qe pasuan dhe kryesisht nga puna ne ‘superstrukture’ – tregon Mirela - fillova te degustohem (s’isha e vetme nder shqiptaret) jo vetem me menyren e qeverisjes se PD ne pergjithesi, por edhe me politizimin e tejskajshem, i cili ne institucionet shteterore, sic e permenda me lart, shprehej ne faktin qe emerimi, promovimi, ngjitja e shkalleve te karieres percaktohej vetem nga afilimi me politiken. Njerez medioker dhe pa shkollimin dhe eksperiencen e duhur beheshin papandehur ministra e drejtore, nderkohe qe diplomat e CV-te e mira s’hynin gjekundi ne pune. Po behej imperative qe ne menyre qe te fitoje nje pozicion te mire apo te ngjisje shkallet e karieres duhej te merreshe apo angazhoheshe ne politike”. Ajo vazhdon: “Nëse do të isha futur në politikë në ‘91-shin, motivet do të ishin tërësisht idealiste, në 1998, kur unë u bëra anëtare e njerës prej partive të djathta shqiptare, arsyet ishin më shumë pragmatike, pra hyra që politika të mbështeste karierën time. Megjithatë edhe këtu kishte një dozë idealizmi. Pse e them këtë? PS-ja sapo kishte ardhur në fuqi dhe shanset, mënyra se si kishte ardhur ajo në pushtet, tregonin që do rrinte gjatë, pra nëse do isha 100% pragmatike, duhej të isha angazhuar aty, po nuk e kam honepsur kurrë faktin që ajo ishte një derivat i PK-së dhe shumica e anëtarëve qenë ish-komunistë. Kjo më bëri të angazhohesha në politikën e djathtë, megjithëse në opozitë. Në atë kohë ‘e djathta’ për mua, ashtu si për shumicën e shqiptarëve, do të thoshte akoma "oponencë kundër komunizmit". Qeverisja e keqe e PD, farsa e zgjedhjeve te 1996, piramidat, te cilat te gjitha cuan ne anarkine dhe shkaterrimin e shtetit te 1997, e binden qe te mos angazhohej me PD (partine qe vite me pare e kish simpatizuar aq shume). Vendosi te angazhohej ne nje nder partite e tjera te djathta, ne Partine Republikane, fillimisht në Forumin e Gruas Republikane, si kryetare e atij forumi, dhe më pas në strukturat drejtuese të partisë. Në zgjedhjet lokale të vitit 2000 ishte kandidate për kryetare minibashkie në zonën 10 të Tiranës, kandidim qe do t’i vlente si eksperiencë për të ardhmen. Duke qenë përfaqësuese e një partie të vogël nuk fitoi dhe kjo nuk ishte çudi e paparashikuar, përderisa mentaliteti i votuesve në Shqipëri akoma është "vota partisë dhe jo individit".

 

Aktiviteti i saj politik ne Shqiperi konsistoi dhe ne nje drejtim tjeter: ne ceshtjen e gruas ne lidership, pra te rritjes se perfaqesimit te grave ne partite politike dhe ne organet vendim-marrese (qeveri dhe parlament). Vec kontributit brenda Forumit te Gruas Republikane qe drejtoi per 4 vjet, ne 2001 sebashku me disa kolege te forumeve te tjera politike ajo formoi dhe u zgjodh kryetare e “Rrjetit te Grave ne Politike”, nje rrjet gjithperfshires i forumeve te te te gjithe spektrit politik (nga e majta ne te djathte). Ne zgjedhjet parlamentare te vitit 2001, megjithe zhurmen dhe propaganden qe u be nga ana e liderve te partive kryesore politike per rritjen e numrit te kandidateve gra, ne prag te fushates ky numer ishte ne nivele shume te ulta, sidomos numri i grave qe kandidonin nga forcat e djathta. Forumet politike te grave, nga frika e “perjashtimit nga partia”, nuk reaguan sic duhet. Te zhgenjyer nga kjo situate, Mirela me shume kolege te saj nga partite politike dhe te tjera nga OJQ, reaguan duke denoncuar farsen e lidereve politike, kryesisht atyre te djathte. Ajo shkrova disa artikuj ne shtyp (nje nder te cilet i titulluar ”Xha Sulot e politikes”) dhe dha disa intervista ne TV. Kete e vazhdoi edhe ne diskutimet brenda partise, ne kryesi dhe asamblene e pergjithshme. “Deficienca me e madhe ne partite shqiptare eshte mungesa e transparences dhe e demokracise se brendshme – thote Mirela - po guxove te kritikosh te prêt perjashtimi”. Ne pergjigje te “rebelimit” te saj kryesia vendosi organizimin e konferences se jashtezakonshme te forumit te gruas me qellim perjashtimin e saj si drejtuese e forumit, thirrja e se ciles ishte ne kundershtim te plote me statutin. Duke qene e tille ajo e bojkotoi, pas se ciles une nuk ishte me jo vetem kryetare e forumit te gruas, po nuk figuronte ne asnje nga strukturat drejtuese te tij.

 

Në pranverën e 2002 ne prag te kongresit te partise, ajo vendosi të hedhë kandidaturën 

për kryetare partie. Kandidimi i një gruaje si kryetare partie (jo si marionete apo garniturë) ishte rasti i parë në partitë politike shqiptare dhe si i tillë tërhoqi vëmendjen e medias. “Megjithëse fushata ime qe e shkurtër (meqë aq e lejonte koha) dhe kisha mangësi në burime njerëzore dhe financiare – tregon Mirela - rezultati që arrita ishte shumë i kënaqshëm, por kryesorja ishte se qe një eksperiencë shumë e mirë politike e cila më përforcoi parimin që njeriu duhet të luftojë për atë që beson se është e drejtë ("stand up for your rights"). Guximi per sfidimin e kryetarit ekzistues u pagua me perjashtimin e saj nga strukturat drejtuese te partise pas kongresit. Kjo shenoi dhe largimin e saj nga PR dhe nga politika shqiptare.

 

Divorci me profesionin për hir të politikës

 

Për herë të parë kontakti me principet perëndimore të djathta (jo thjesht oponenca kundër komunizmit, të cilës në vitet e fundit të ‘90 i kish ikur aktualiteti) qe gjatë qëndrimit një vit në kryeqytetin politik të Amerikës, në Washington DC. Aty Mirela u njoh dhe vendosi lidhje me anëtarë dhe aktivistë të Partisë Republikane Amerikane, mori pjesë në Kongresin e Grave Republikane dhe në aktivitete të tjera dhe pati rastin të takoj disa Kongresmene republikane. “Ky angazhim qe aq aktiv – thote ajo - saqë shokët e mi të programit më thonin me shaka "ti ke ardhur për te studiuar shëndet publik këtu apo për politikë?. Angazhimi im katër vjeçar në politikën shqiptare, pavarësisht sa aktiv, ka qenë vullnetar, pra unë vazhdoja të punoja në profesionin tim dhe kurrë s’më shkonte në mend të braktisja profesionin e mjekes (profesion prej vërteti - siç e quante babai im) dhe të bëhesha një ditë politikane, pra që politika të bëhej profesioni im”. Në vitin 2002 aplikoi dhe fitoi një bursë në "Cardiff University" (Wales, UK) për një program Masteri (MSc) mbi politikën dhe politikat publike në vendet e Europës Perëndimore dhe në Bashkimin Europian. “Në fillim pata shumë vështirësi sepse për herë të parë po studioja shkenca politike me një background krejt të ndryshëm arsimor, e ardhur nga shkenca mjekësore  tregon Mirela -  megjithatë arrita t’a mbaroj me rezultate shumë të mira dhe të marr "Distinction". Fushat e interesit tani veç politikës shqiptare është politika britanike, Bashkimi Europian dhe integrimi Europian i Shqipërisë. Si pjesë e të parës prej afro dy vjetesh ajo eshte angazhuar në Partinë Konservatore Britanike, duke u bërë anëtare e një prej partive të djathta më prestigjoze në botë dhe “dikur e Margaret Thatcher, heroinës sime, idhulli im ne politike, “gruaja e hekurt” qe une e adhuroj – thote ajo. Angazhimi në aktivitetet politike dhe sociale të Partisë Konservatore të Wales dhe në fushatat elektorale më ka bërë të dalloj diferencat e mëdha që eksistojnë mes partive perëndimore dhe partive në Shqipëri në çdo aspekt, të organizimit, funksionimit, menaxhimit të tyre dhe mbi të gjitha të nivelit të democracisë”. Gjate vitit te kaluar ajo punoi si researcher për grupin parlamentar konservator në Asamblene Nacionale të Uellsit,. Tani ajo punon si researcher dhe lektore ne Universitetin e Kardifit ku jep lenden e Politikave ne Bashkimin Europian.

 

Autore e librit "Shqipëria dhe Bashkimi Europian"

 

Dr. Mirela Bogdani eshte autore e librit  “Shqiperia dhe Bashkimi Europian: Integrimi Europian dhe Perspektiva e Pranimit”,  i cili u botua vjet ne shtator. Libri trajton një temë bashkëkohore, por edhe njё çёshtje prioritare pёr Shqipёrinё, meqenёse e gjithё politika e saj e brendshme dhe e jashtme ёshtё e fokusuar rreth integrimit nё strukturat Euro-Atlantike. Ai eshte i vlefshem si  kontribut nё pasurimin e literaturёs shqiptare, nga kёndvёshtrimi akademik, nё fushat e tranzitologjisё, demokracisё dhe qeverisjes, çёshtjeve europiane dhe integrimit europian, sepse Shqipёria ёshtё njё nga vendet mё pak tё studiuara apo njё nga “zonat më pak të paeksploruara” (ekziston një vakum në literaturën shqiptare dhe të huaj mbi keto çështje), krahasuar me shumё nga vendet e tjera ish-komuniste tё Europёs Lindore, pra eshte nje kontribut edhe ne literaturen e huaj, gjithnjё nё rritje, tё marrёdhёnieve midis BE-së dhe ish-vendeve komuniste europiane. Tani se bashku me John Loughlin, Dr. Bogdani po punon ne versionin e dyte te librit, qe do jete me i zgjeruar dhe me analitik se i pari dhe do te botohet se shpejti ne UK

 

Diçka për familjen, c’është ajo për ju?

Mirela thote "Per arsyet qe dihen eshte e veshtire ne Shqiperi per nje grua te beje kariere profesionale dhe aq me shume politike. Duke qene familjare, bashkeshorte dhe nene dhe per mua nuk ka qene e lehte, pavaresisht se kam pasur ne te shumten e rasteve suportin e familjes. Megjithese kariera eshte shume e rendesishme per mua, Cindy, vajza ime 7 vjecare, eshte gjeja me e rendesishme e jetes sime. Shpesh here kam bere sakrifica duke u ndare prej saj, edhe per periudha te gjata te studimeve jashte vendit. Ajo tani eshte ne klase te dyte ne nje shkolle fillore ne Kardif dhe une perpiqem qe te mos e harroje shqipen".

Planet akademike dhe politike per te ardhmen

 

“Per mua ka qene nje sfide e vertete ndryshimi i kursit tim te karieres nga shkencat mjekesore ne ato politike per shume arsye – thote Mirela - se pari, sepse mjekesia dhe politika jane dy fusha shume te ndryshme nga njera-tjetra, ku nga ana pragmatike dhe materiale (ndoshta dhe prestigjioze) e para eshte shume me atraktive se e dyta. Se dyti, sepse u detyrova qe kete kthese t’a bej ne nje moshe jo fort te re, dhe se treti t’a filloj ne nje vend te huaj. Pra ishte nje ndermarrje qe kerkonte iniciative e guxim, po e rendesishme eshte qe kuptova qe kjo eshte ajo qe me pelqente te beja dhe qe me sjell kenaqesi. Fatkeqesisht njerezit duhet te vendosin per gjera te rendesishme te jetes ne moshe jo fort te rendesishme (dmth te pjekur dhe me eksperience), perfshi ketu profesionin qe do zgjedhesh ne jete. Po megjithese jam ne hapat e pare te karieres se re, jam e kenaqur me çfare kam arritur. Brenda vitit te pare (pas perfundimit te Masterit ne shkenca politike) arrita te shkruaj e te botoj nje liber dhe tani po perfundoj te dytin.

 

Ajo vazhdon “Unë bëj pjesë në atë kategori shqiptarësh ‘nostalgjikë’ për mëmëdheun. Ajo që më mungon shumë këtu është rrethi im shoqëror, miqtë, shokët e shoqet në Tiranë si dhe klima mesdhetare me diell. Por për aq kohë sa situata e përgjithshme atje, në vendin tonë, është lëre mos e nga, tani dhe kur s’të ofrohen alternativa punësimi, mendoj të qëndroj edhe për disa vite në UK sepse, veç punës dhe angazhimit në politikë, kam dëshirë të kryej një doktoratë (PhD) në çështjet e integrimit Europian. Po në planet afatgjata kam dëshirë të kthehem përsëri në Shqipëri për të jetuar e punuar atje”