Anglisht

  Shqip

Parathenie nga Prof. Dr. Pavli Kongo

Dalja e këtij libri, i pari në fushën e Shëndetit Publik Dentar, është me rëndësi shumë të madhe për stomatologjinë tonë. Shëndeti Publik Dentar është një specialitet i ri në fushën e stomatologjisë, i cili fokusohet në shëndetin oral të të gjithë popullatës, si dhe në mënyrat e administrimit dhe të menaxhimit të shërbimit dentar.

Duke qënë momentalisht specialistja e vetme në Shqipëri në fushën e Shëndetit Publik Dentar dhe me një eksperience disa vjeçare në menaxhimin dhe administrimin e këtij shërbimi, nëpërmjet këtij libri, Dr. Mirela Bogdani, i jep lexuesve konceptet teorike dhe praktike mbi organizimin dhe funksionimin e shërbimit dentar, të shprehura këto në mënyrë të qartë, praktike dhe të saktë, nëpërmjet një paraqitjeje skematike dhe konçize dhe me një terminologji shumë bashkëkohore.

Pjesa tjetër e rëndësishme e këtij libri fokusohet në prevencionin oral, në dhenien e informacionit, koncepteve, njohurive bashkëkohore, teknikave me efektive preventive dhe metodave më të reja të dentistrisë preventive. Prevencioni merr një rëndësi të veçantë jo vetëm për faktin se po i jepet një rëndësi gjithnjë e më e madhe sot në stomatologjinë botërore, por edhe për situatën specifike të Shqipërisë, ku indikatorët flasin për një rritje të sëmundshmërisë orale në të gjithë grupet e popullatës. Ndryshimi i prioritetit nga dentistria kurative në atë preventive, sipas principeve dhe metodave të një niveli të lartë shkencor të dhëna në këtë libër, ku një rol të rëndësishëm luan promocioni oral, duhet të jetë prioriteti i stomatologjisë në vëndin tonë. Prandaj fillimi i investimit që tani nëpërmjet prevencionit, do të bëjë që brezat e ardhshëm të jenë të çliruar nga kariesi apo sëmundje të tjera orale.

Prandaj, dalja e këtij libri do t’i vijë në ndihmë mjekeve stomatologe, veçanërisht atyrë që punojnë në shërbimin publik dentar, puna e të cilëve është e fokusuar kryesisht në fëmijët dhe adoleshentët.

Edukimi me principet preventive duhet të fillojë që në formimin e studentëve të stomatologjisë, formim ky që aktualisht është shumë i mangët. Qëllimi i formimit universitar të studentëve nuk duhet të jetë vetëm se si mbushen dhëmbët e se si mjekohet kariesi, por në rradhë të parë se si parandalohet ai, jo vetëm si shkulen dhëmbët e si vihen protezat, por si të ruhen dhëmbët gjatë gjithë jetës. Studentët duhet të dinë si të bëjnë promocionin dhe edukimin dentar, si të aplikojnë silante, si t’u japin pacientëve këshilla dietetike, si t’i instruktojnë fëmijët për një larje efektive, dhe si të menaxhojnë klinikën dhe aktivitetin e tyre dentar.

Prandaj ky libër, i pari i këtij lloji, do të jetë shumë i vlefshëm, në rradhë të parë, për formimin teorik të studentëve të stomatologjisë me parimet e prevencionit dhe të shëndetit publik dentar, si dhe do të plotësojë boshllëkun që ekziston në literaturën e kësaj fushe të stomatologjisë.

Nga Autorja

Ideja për të bërë këtë libër më lindi pas kthimit nga studimet e mia për shëndet publik dentar në Universitetin e Londres (University College London), nga kur mora shumë njohuri dhe një literaturë të bollshme dhe bashkëkohore mbi këtë fushë, e cila ishte akoma e re dhe e panjohur për stomatologjinë shqiptare. Veç boshllëkut që ekzistonte në literaturën në shqip për këtë specialitet të ri, edhe literatura për prevencionin oral ishte shumë e kufizuar dhe e vjetëruar, gjë që përbënte një tjetër arsye për botimin e një libri mbi shëndetin publik dhe prevencionin.

Për të shkruar këtë libër, veç njohurive të marra në universitetet ku kam studiuar, më ka shërbyer edhe eksperienca ime e punës në Ministrine e Shendetesise, ne administrimin dhe menaxhimin e shërbimit stomatologjik. Fakti që shumica e librit fokusohet në prevencionin oral, pasqyron qartë drejtimin e këtij shërbimi në të ardhmen në vëndin tonë, në bazë të dokumentit politik “Strategjia e Shëndetit Oral për Shqipërinë”. Pra mendoj që ky libër do t’u shërbejë edhe mjekëve stomatologë, veçanërisht për ato që punojnë në shërbimin dentar publik me fëmijët.

Arsyeja tjetër që më shtyu për botimin e këtij libri lidhet me përvojën time si petagoge e jashtme në Departamentin e Stomatologjisë. Fakti që në curriculën e këtij departamenti mungojnë totalisht lëndët e prevencionit dhe për rrjedhojë studentët e stomatologjisë dalin me një formim të mangët, vetëm me atë klinik, më nxiti të plotësoj këtë boshllëk, të paktën nga ana teorike, i cili do të shërbente si bazë në të ardhmen e afërt, kur lëndët shumë të rëndësishme të prevencionit të futen në programin mësimor dhe të konsiderohen si prioritare, ashtu si në shumë shkolla dentare në botë. Prandaj, ky liber mendoj se do të jetë shume i vlefshëm për studentët e stomatologjisë.

Sigurisht që shkrimi i këtij libri më ka lodhur, por përfundimi i tij më ka dhënë një kënaqësi të veçantë. Dalja në dritë e tij u bë e mundur edhe në sajë të kolegëve dhe miqve të mi, të cilëve dua t’u shpreh mirënjohjen që më ndihmuan dhe inkurajuan në hartimin e këtij libri. Në mënyrë të vecantë:

Për reçencën:

Prof. Pavli Kongo – Katedra e Terapisë Stomatologjike

Prof. Ruzhdie Qafmolla – Shefe e Katedrës së Ortopedisë Stomatologjike

Departamenti i Stomatologjisë, Fakulteti i Mjekësisë, Universiteti i Tiranës.

Për asistencën shkencore dhe literaturën:

Prof. Aubrey Sheiham - Departamenti i Epidemiologjisë dhe Shëndetit Publik Dentar, University College London, UK.

Dr. Gilbert Kombe - Shkolla e Shëndetit Publik, Universiteti “George Washington”, DC, USA.

Dr. Paul Langmaid – Drejtor i Departamentit te Shendetit Oral, Ministria e Shëndetësisë, Wales, UK.

Per korrektimin letrar:

Nora Malaj – Specialiste e botimeve shkollore  

PËRMBAJTJA

KAPITULLI I - Shëndeti Oral

1. Shëndeti oral dhe komponentet e tij

-          Rendesia e nje shendeti te mire oral

-          Nivelet  e shëndetit oral

-          Determinantët e shëndetit oral

2. Sëmundjet orale

-          Kariesi dentar

-          Sëmundjet periodontale

-          Sëmundjet e mukozës së gojës

-          Malformacionet dhe malokluzionet

-          Kanceri i gojës

-          Trauma orale dhe faciale

3. Prevalenca e sëmundjeve orale

-          Prevalenca e sëmundjeve orale në botë

-          Prevalenca e sëmundjeve orale në Shqipëri

-          Grupet në risk të sëmundshmërisë karioze

4. Faktorët që ndikojnë ne shëndetin oral

-          Faktorët locale

-          Faktorët e përgjithshëm

KAPITULLI  II - Shëndeti Publik Dentar

1. Evoluimi i konceptit të shëndetit publik

2. Ç’është shëndeti publik dentar

3. Metodat e shëndetit publik dentar

4. Indekset dentare

5. Nivelet operacionale të shëndetit publik

6. Ndryshimi i strukturës së sëmundjeve

7. Drejtimet e kujdesit oral në të ardhmen

8. Ndryshimi i strukturës së personelit dentar

9. Reformat shëndetësore dhe ligjshmëria

10. Sëmundjet-problem i shëndetit publik

11. Programet e shëndetit publik dentar

12. Sistemi shëndetësor dentar

13. Mekanizmat e financimit te sherbimit dentar

14. Format e shërbimeve dentare

KAPITULLI III - Prevencioni oral

1. Prevencioni – prioritet i dentistrise

-          Historiku i prevencionit oral

-          Avantazhet e dentistrisë preventive

-          Klasifikimet e prevencionit oral

-          Format e prevencionit oral

2. Kontrolli i pllakës

-          Ç’është pllaka dentare

-          Format e kontrollit të pllakës 

-          Remineralizimi dhe demineralizimi i dhëmbëve

KAPITULLI  IV - Fluorizimi

1. Rendesia e fluorizimit ne prevencionin e kariesit

-          Historiku i fluorizimit

-          Mekanizmi i veprimit të fluorit në parandalimin e kariesit

-          Metodat e administrimit të fluorit

2. Fluorozimi i ujit të pijshëm

-          Ç’është fluorizimi i ujit

-          Përfitimet e fluorizimit të ujit

-          Historia e fluorizimit të ujit

-          Prova të efektivitetit të fluorizimit të ujit

-          Kosto e fluorizimit të ujit

-          Fluorizimi i ujit – çështje politike dhe kontradiktore

-          Mundësia e fluorizimit të ujit në Shqipëri

-          Fluori në gratë shtatzëna

-          Efektet negative të hiperfluorizimit (Fluoroza dentare)

3. Metodat e tjera të fluorizimit

-          Fluorizimi i kripes

-          Fluorizimi i qumështit

-          Fluorizimi i pijeve

4.  Suplementet e fluorit

-          Tabletat dhe pikat

-          Gargarat

-          Solucionet

-          Xhelet

-          Llaket (varnish)

KAPITULLI  V – Higjena e gojës

1. Furçat e dhëmbëve

-          Rëndësia e larjes së dhëmbëve

-          Historiku i furçës së dhëmbëve

-          Modeli dhe llojet e furçave

-          Teknikat e larjes së dhëmbëve

-          Frekuenca e larjes së dhëmbëve

-          Vlerësimi i efektivitetit të larjes së dhëmbëve

-          Këshillat për një larje sa më efektive

2. Pastat e dhëmbëve

-          Funksioni i pastave të dhëmbëve

-          Historiku i pastës së dhëmbëve

-          Ingredientët e pastave të dhëmbëve

-          Llojet e pastave të dhëmbëve

-          Rëndësia e pastave me fluor

3. Shpëlarësit e gojës

-          Funksioni i shpëlarësve të gojës

-          Chlohexidrina

-          Listerina

4. Flosimi

-          Metodat komplementare të larjes me furçë

-          Indikacionet e flosit dental

-          Historiku i flosit dhe llojet e tij

-          Metodat e flosimit

-          Përdorimi i flosit

5. Çamçakizi dhë ndikimi i tij në mbrojtjen e dhëmbëve

KAPITULLI VI - Nutricioni, dieta dhe ndikimi i tyre në shëndetin oral

1. Rëndësia e dietës dhe nutricionit

-          Ndikimi i dietes dhe nutricionit në shëndetin oral

-          Udhëzimet dietetike

-          Nutricioni në zhvillimin dhe integritetin e indeve

-          Faktorët e tjerë dietetikë

-          Matja e potencialit kariogjenik të ushqimeve

-          Ndikimi i dietës në fëmijët latantë

-          Nutricioni dhe sëmundjet periodontale

2. Karbohidratet dhe ndikimi i tyre në organizëm

-          Klasifikimi i karbohidrateve

-          Roli i karbohidrateve në zhvillimin e kariesit

-          Mono dhe disaharidet

-          Streptoccocus Mutans

-          Polisaharidet

-          Zëvendësuesit e sheqerit

-          Karbohidratet artificiale (Embëlsuesit intensë)

-          Ndryshimi i zakoneve të të ngrënit

-          Rëndësia e vlerësimit të dietës dhe këshillimi i pacientëve

KAPITULLI VII - Silantët

1. Historiku i silanteve

2. Indikacionet dhe avantazhet e silanteve

3. Rëndësia e silanteve

4. Llojet e silanteve

5. Polimerizimi i silanteve

6. Kushtet për retension

7. Moshat e aplikimit

8. Silantet në Shqipëri

KAPITULLI VIII - Promocioni dhe edukimi shëndetësor oral

1. Promocioni shëndetësor

2. Edukimi shëndetësor

3. Promocioni dhe edukimi oral

4. Modeli KABB

5. Modeli i risqeve të përbashkëta të shëndetit (CRFA)

KAPITULLI  IX - Politikat dhe Strategjitë Shëndetësore Orale

1. Politikat dhe strategjitë shëndetësore

2. Strategjia “Shëndet për të gjithë”

3. Strategjia ë Shëndetit Oral për Shqipërinë